Chủ tọa điều hành Phiên họp

Theo Tờ trình của Chính phủ, Luật Giáo dục nghề nghiệp 2014 có hiệu lực thi hành đã được 10 năm. Trong suốt quá trình đó, thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội, khoa học công nghệ, thị trường lao động và hệ thống giáo dục nghề nghiệp đã có nhiều thay đổi sâu sắc. Bên cạnh đó là những thay đổi trong yêu cầu phát triển đất nước, hội nhập quốc tế, tính đồng bộ trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Những thay đổi này đặt ra yêu cầu phải rà soát, sửa đổi, bổ sung Luật Giáo dục nghề nghiệp nhằm khắc phục bất cập, hoàn thiện cơ chế chính sách, đáp ứng yêu cầu mới của đất nước, đó là yêu cầu về phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn mới; hiện đại hóa và đột phá phát triển giáo dục đào tạo; những thay đổi từ công cuộc đổi mới, tinh gọn bộ máy, sáp nhập đơn vị hành chính và thực hiện chính quyền địa phương hai cấp; những tác động của khoa học - công nghệ và sự thay đổi của các  phương thức đào tạo; những tồn tại, hạn chế trong việc triển khai thi hành Luật Giáo dục nghề nghiệp 2014.

Kết quả rà soát việc thực hiện cho thấy Luật GDNN năm 2014 có một số nội dung chưa đồng bộ với Luật Giáo dục và pháp luật có liên quan; có khoảng trống pháp lý; có những quy định chưa phù hợp với đào tạo ở một số lĩnh vực đặc thù; một số quy định quá chi tiết gây khó khăn trong tổ chức thực hiện; chưa phù hợp với thực tiễn. Bên cạnh đó, thực tiễn triển khai thi hành Luật GDNN còn bộc lộ một số hạn chế như đã được chỉ ra tại Báo cáo số 3151/BC-UBVHGD15 ngày 31/12/2024 của Ủy ban Văn hóa, Giáo dục Quốc hội giám sát việc triển khai thi hành Luật GDNN, cụ thể: Thực tiễn triển khai thi hành Luật GDNN còn bộc lộ một số hạn chế. Kỷ luật trong thi hành pháp luật về GDNN chưa được tuân thủ nghiêm. Tổ chức bộ máy quản lý hệ thống GDNN còn bất cập; thiếu cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các bên liên quan. Quy mô phát triển và phân bổ mạng lưới cơ sở GDNN ở một số vùng, địa phương chưa hợp lý. Quy mô đào tạo GDNN còn nhỏ. Cơ cấu trình độ đào tạo chưa thực sự đáp ứng nhu cầu nhân lực của từng ngành, từng địa phương, từng giai đoạn phát triển. Năng lực, điều kiện của nhiều cơ sở GDNN chưa đáp ứng yêu cầu về bảo đảm chất lượng đào tạo theo nhu cầu của xã hội. Hoạt động kiểm định chất lượng, thanh tra, kiểm tra trong lĩnh vực GDNN chưa được tiến hành một cách toàn diện, thường xuyên. Nguồn lực đầu tư cho GDNN còn hạn chế, hiệu quả sử dụng chưa cao; công tác xã hội hóa GDNN còn nhiều khó khăn. Hoạt động hướng nghiệp, phân luồng chưa đạt được mục tiêu. Chất lượng, hiệu quả GDNN chưa đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của thị trường lao động.

Để thể chế hóa những chủ trương mới của Đảng về giáo dục đào tạo nói chung và giáo dục nghề nghiệp (GDNN) nói riêng, tháo gỡ những vướng mắc, khó khăn trong thực tiễn thi hành Luật GDNN, tạo sự thống nhất, đồng bộ với Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học và các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan, đáp ứng những yêu cầu mới trong bối cảnh trong nước và quốc tế có nhiều thay đổi thì việc sửa đổi, bổ sung Luật GDNN năm 2014 một cách toàn diện, sâu sắc theo hướng ban hành Luật mới, thay thế Luật GDNN năm 2014 là đòi hỏi cấp bách và rất cần thiết.

Đại biểu tham dự Phiên họp của Quốc hội

Về phạm vi điều chỉnh, Dự thảo Luật GDNN (sửa đổi) quy định về hệ thống GDNN, tổ chức và hoạt động của cơ sở GDNN, chính sách và quản lý nhà nước về GDNN tại Việt Nam. Luật GDNN (sửa đổi) áp dụng đối với cơ sở GDNN, cơ sở tham gia hoạt động GDNN và các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động GDNN.

Bố cục của dự thảo Luật gồm 09 Chương, 42 điều. Với những nội dung cơ bản như sau:

Quy định rõ trình độ đào tạo của GDNN trong đó bổ sung trung học nghề. Quy định cơ sở hoạt động GDNN theo hướng kế thừa sự ổn định của hệ thống, đồng thời, mở rộng hệ thống các cơ sở đủ điều kiện tham gia hoạt động GDNN theo quy định của Chính phủ. Quy định về tự chủ và trách nhiệm giải trình của cơ sở GDNN, theo đó cơ sở GDNN được tự chủ toàn diện trong hoạt động chuyên môn và quản trị nội bộ.

Quy định về hội đồng trường đảm bảo thể chế hóa Nghị quyết số 71-NQ/TW theo hướng không quy định thành lập hội đồng trường trong cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập; đồng thời quy định hội đồng trường trong các cơ sở GDNN tư thục thay cho hội đồng quản trị như quy định tại Luật hiện hành để đảm bảo thống nhất với Luật Giáo dục và Luật Giáo dục đại học.

Quy định các chính sách tài chính cho GDNN: chính sách của nhà nước về thuế và đất đai; về học bổng, học phí cho người học; về vận động, quản lý và sử dụng nguồn vốn vay, vốn viện trợ, tài trợ; về hợp tác công tư.

Quy định về tuyển sinh và đào tạo theo hướng tăng cường phân cấp, phân quyền, giao Bộ Giáo dục và Đào tạo quản lý chuyên môn toàn diện về chuyên môn, học thuật, tăng quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình của cơ sở GDNN trong việc tuyển sinh, tổ chức đào tạo và trách nhiệm giám sát của cơ quan quản lý nhà nước.

Quy định về công nhận kết quả học tập, năng lực nghề nghiệp đã tích lũy nhằm tạo điều kiện học tập liên thông, học tập suốt đời theo hướng công nhận kết quả học tập và năng lực nghề nghiệp đối với các trường hợp: Kết quả học tập đã tích lũy từ một chương trình đào tạo; năng lực nghề nghiệp đã tích lũy thông qua chứng chỉ kỹ năng nghề hoặc các hình thức công nhận khác.

Định vị người dạy và người học, quy định quyền hạn, nghĩa vụ và chính sách đối với họ đảm bảo phù hợp với đặc thù của GDNN. Quy định về bảo đảm và kiểm định chất lượng GDNN. Quy định về doanh nghiệp tham gia GDNN theo hướng tăng cường quyền và chính sách thúc đẩy doanh nghiệp gắn kết với GDNN. Quy định hợp tác và đầu tư trong GDNN.

Những nội dung sửa đổi, hoàn thiện trong Dự thảo Luật

Dự thảo Luật sửa đổi, hoàn thiện các quy định của Luật GDNN năm 2014 về: Chương trình, trình độ và tổ chức hoạt động GDNN; cơ cấu tổ chức của cơ sở GDNN; quyền tự chủ và trách nhiệm giải trình của cơ sở GDNN; giảng viên, giáo viên, người dạy nghề; chính sách tài chính của nhà nước cho GDNN; tài chính, tài sản của cơ sở GDNN; kiểm định GDNN.

Việc sửa đổi, hoàn thiện này nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới phương thức quản lý nhà nước về GDNN, tăng cường vai trò lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của tổ chức đảng, nhất là vai trò người đứng đầu cấp uỷ trong các cơ sở giáo dục nhằm nâng cao năng lực quản trị và tự chủ của cơ sở GDNN; nâng cao chất lượng đào tạo GDNN thông qua việc đảm bảo thực chất các điều kiện đào tạo (chương trình, giảng viên, giáo viên, tài chính) và xây dựng hệ thống đảm bảo chất lượng nội bộ và kiểm định, đánh giá ngoài.

Những bội dung bổ sung trong Dự thảo Luật

Dự thảo Luật bổ sung các quy định so với Luật GDNN năm 2014 về: Chương trình trung học nghề tích hợp giữa kiến thức của chương trình trung học phổ thông và chuyên môn nghề cho đối tượng học sinh tốt nghiệp THCS; trường trung học nghề; mở rộng cơ sở tham gia hoạt động GDNN (cơ sở giáo dục đại học của lực lượng vũ trang nhân dân, cơ sở giáo dục đại học đào tạo ở trình độ đại học ngành, nghề thuộc lĩnh vực sức khỏe, đào tạo giáo viên, ngành, nghề chuyên môn đặc thù lĩnh vực nghệ thuật hoặc các ngành, nghề khác theo quy định của Chính phủ được tham gia đào tạo trình độ cao đẳng, trung cấp); công nhận kết quả học tập, năng lực nghề nghiệp đã tích lũy; vai trò của doanh nghiệp trong GDNN; giảng viên, giáo viên đồng cơ hữu; chuẩn cơ sở GDNN, chuẩn chương trình đào tạo, hệ thống bảo đảm chất lượng; hoạt động hợp tác đầu tư của cơ sở GDNN Việt Nam ở nước ngoài.

Việc bổ sung các quy định trên nhằm thể chế hóa các chủ trương, chính sách của nhà nước về đào tạo, phát triển nguồn nhân lực phục vụ nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, cung cấp nguồn nhân lực cho các ngành kinh tế mũi nhọn, công nghệ kỹ thuật then chốt; thúc đẩy xã hội học tập, học tập suốt đời; thu hút, sử dụng chuyên gia, nhà khoa học nước ngoài, người Việt Nam ở nước ngoài về giảng dạy, nghiên cứu khoa học tại cơ sở GDNN; xây dựng hệ thống quy chuẩn về cơ sở GDNN, chương trình đào tạo nhằm thống nhất phương thức tổ chức, hoạt động đào tạo và hỗ trợ việc đánh giá, phân loại, đầu tư phát triển cơ sở GDNN.

Những nội dung lược bỏ so với Luật hiện hành

Dự thảo Luật lược bỏ các quy định đã được quy định trong văn bản luật khác nhằm đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật và lược bỏ những quy định không thuộc thẩm quyền của Quốc hội, cụ thể: Mục tiêu của GDNN, phân loại cơ sở GDNN; điều kiện thành lập, chia, tách, sáp nhập, giải thể cơ sở GDNN; quy định về thành lập hội đồng trường trong các cơ sở GDNN công lập; thủ tục hành chính về thành lập phân hiệu, đăng ký/đăng ký bổ sung hoạt động GDNN; điều kiện liên kết đào tạo với nước ngoài, điều kiện thành lập văn phòng đại diện, điều kiện thành lập tổ chức kiểm định; những quy định đã được quy định trong Luật Giáo dục, Luật Nhà giáo, Luật Viên chức và pháp luật có liên quan.

Điều chỉnh trên nhằm đảm bảo tính đồng bộ giữa các Luật, phân cấp Chính phủ quy định điều kiện đầu tư nhằm tạo cơ sở cho cắt giảm điều kiện đầu tư, thủ tục hành chính thích ứng với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và hoạt động GDNN trong từng thời kỳ.

Gia Hân