Việc ban hành Nghị quyết nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý, thống nhất quy trình, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động tiếp công dân, xử lý đơn thư và giám sát của các cơ quan dân cử trong bối cảnh yêu cầu bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của Nhân dân ngày càng cao.

Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga

trình bày Tờ trình dự thảo Nghị quyết (quochoi.vn)

Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, thống nhất quy trình thực hiện

Nghị quyết số 116/2025/UBTVQH15 được xây dựng trên cơ sở Hiến pháp năm 2013 (đã được sửa đổi, bổ sung) và các luật có liên quan, quy định toàn diện về trình tự, thủ tục, trách nhiệm của Quốc hội và HĐND các cấp trong tiếp công dân; tiếp nhận, phân loại, xử lý đơn; giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh.

Một trong những nội dung trọng tâm của Nghị quyết là làm rõ trách nhiệm tiếp công dân của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội (ĐBQH), đại biểu Quốc hội; Thường trực HĐND, các Ban của HĐND và đại biểu HĐND các cấp. Hoạt động tiếp công dân được thực hiện định kỳ, theo yêu cầu thực tiễn hoặc theo đề nghị của công dân; trường hợp cần thiết có thể tổ chức tiếp công dân trực tuyến, tạo thuận lợi cho người dân.

Nghị quyết cũng quy định cụ thể địa điểm tiếp công dân của từng chủ thể, bảo đảm gắn trách nhiệm của đại biểu với địa bàn, lĩnh vực phụ trách, qua đó tạo điều kiện thuận lợi để công dân thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh.

Đáng chú ý, Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát được giao vai trò nòng cốt trong tham mưu, giúp Ủy ban Thường vụ Quốc hội chỉ đạo, điều hòa, phối hợp công tác tiếp công dân; tổ chức tiếp công dân thường xuyên tại Trụ sở tiếp công dân ở Trung ương; đồng thời phối hợp rà soát, đôn đốc giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo đông người, phức tạp, kéo dài.

Nâng cao trách nhiệm của Đoàn ĐBQH và đại biểu Quốc hội

So với các quy định trước đây, Nghị quyết số 116/2025/UBTVQH15 đã cụ thể hóa và nâng cao trách nhiệm của Đoàn ĐBQH và đại biểu Quốc hội trong công tác tiếp công dân và xử lý đơn.

Theo đó, đại biểu Quốc hội tiếp công dân theo sự phân công của Trưởng Đoàn ĐBQH, theo yêu cầu cần thiết hoặc theo đề nghị của công dân. Lịch tiếp công dân phải được xây dựng và công khai, bảo đảm tính minh bạch; trường hợp không thể thực hiện theo lịch đã công bố, đại biểu phải báo cáo và bố trí lại thời gian phù hợp.

Nghị quyết cho phép áp dụng hình thức tiếp công dân trực tuyến, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số, giúp cử tri, công dân dễ dàng tiếp cận đại biểu Quốc hội hơn.

Trong xử lý đơn, trách nhiệm của Đoàn ĐBQH và đại biểu Quốc hội không chỉ dừng lại ở việc chuyển đơn đến đúng cơ quan có thẩm quyền mà còn phải theo dõi, đôn đốc, giám sát quá trình giải quyết. Trường hợp phát hiện việc giải quyết chậm, không đúng pháp luật hoặc chưa bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, Đoàn ĐBQH và đại biểu Quốc hội có trách nhiệm kiến nghị, yêu cầu giải trình hoặc đề xuất Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức giám sát.

Đặc biệt, Nghị quyết tạo cơ sở pháp lý để Đoàn ĐBQH chủ động lựa chọn các vụ việc nổi cộm, kéo dài, phức tạp từ thực tiễn tiếp công dân, xử lý đơn thư để tổng hợp, báo cáo và kiến nghị giám sát ở tầm cao hơn, qua đó nâng cao hiệu quả giám sát và vai trò đại diện của đại biểu Quốc hội.

Thường trực HĐND tỉnh khảo sát nắm tình hình liên quan đến nội dung kiến nghị, phản ánh của công dân

Làm rõ vai trò của Thường trực và các Ban HĐND

Đối với HĐND các cấp, Nghị quyết làm rõ vai trò tổ chức, điều phối của Thường trực HĐND trong hoạt động tiếp công dân, xử lý đơn thư và giám sát. Thường trực HĐND có trách nhiệm xây dựng, công bố lịch tiếp công dân của đại biểu HĐND; tổ chức niêm yết công khai tại trụ sở tiếp công dân; bảo đảm các điều kiện cần thiết để đại biểu thực hiện nhiệm vụ.

Trên cơ sở đơn thư tiếp nhận, kết quả theo dõi, đôn đốc hoặc phản ánh của cử tri, Thường trực HĐND xem xét, lựa chọn nội dung, đối tượng để tổ chức giám sát khi phát hiện dấu hiệu chậm giải quyết, giải quyết không đúng pháp luật hoặc có khiếu nại, tố cáo kéo dài, phức tạp. Thường trực HĐND có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền báo cáo, giải trình và quyết định hình thức giám sát phù hợp như giám sát thường xuyên, giám sát chuyên đề hoặc phối hợp với Đoàn ĐBQH đối với các vụ việc liên quan nhiều cấp, nhiều ngành.

Đối với các Ban HĐND, Nghị quyết làm rõ trách nhiệm giám sát theo lĩnh vực phụ trách, gắn xử lý đơn thư với chức năng, nhiệm vụ của từng Ban. Các Ban có trách nhiệm nghiên cứu, theo dõi việc giải quyết đơn thuộc lĩnh vực mình phụ trách; khi phát hiện vướng mắc, bất cập hoặc dấu hiệu vi phạm pháp luật, có quyền đề xuất Thường trực HĐND đưa nội dung vào chương trình giám sát. Kết quả giám sát của các Ban là căn cứ quan trọng để kiến nghị xử lý và phục vụ hoạt động giám sát tại kỳ họp HĐND.

Phát huy vai trò của đại biểu HĐND

Nghị quyết tiếp tục khẳng định vai trò của đại biểu HĐND trong việc đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân. Đại biểu HĐND có trách nhiệm tiếp công dân, tiếp nhận và xử lý đơn khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh theo đúng trình tự, thẩm quyền.

Đồng thời, Nghị quyết nhấn mạnh sự phối hợp chặt chẽ giữa Thường trực HĐND, các Ban HĐND và đại biểu HĐND trong giám sát việc giải quyết đơn thư, từ việc tiếp nhận, theo dõi, giám sát và kiến nghị xử lý, qua đó nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân.

Văn phòng Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh - đầu mối bảo đảm hoạt động thông suốt

Nghị quyết số 116/2025/UBTVQH15 xác định rõ vai trò của Văn phòng Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh là đầu mối tham mưu, tổng hợp và tổ chức thực hiện trong toàn bộ quy trình tiếp công dân, xử lý đơn và phục vụ giám sát.

Văn phòng có trách nhiệm tiếp nhận, ghi nhận, phân loại đơn thư; tham mưu việc chuyển đơn đến đúng cơ quan có thẩm quyền; theo dõi, đôn đốc, tổng hợp kết quả giải quyết; kịp thời báo cáo, đề xuất giám sát đối với các vụ việc chậm, kéo dài, phức tạp hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật.

Đồng thời, Văn phòng bảo đảm các điều kiện phục vụ hoạt động giám sát; quản lý, lưu trữ hồ sơ, dữ liệu; thực hiện chế độ thông tin, báo cáo, thống kê và từng bước ứng dụng công nghệ thông tin, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số.

Tăng hiệu quả giám sát, củng cố niềm tin của cử tri

Với các quy định mới, Nghị quyết số 116/2025/UBTVQH15 đã thiết lập khuôn khổ pháp lý đồng bộ, tăng cường trách nhiệm của các cơ quan dân cử và đại biểu trong tiếp công dân, xử lý đơn thư; đồng thời nâng cao hiệu quả giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh.

Việc triển khai thực hiện nghiêm túc Nghị quyết được kỳ vọng sẽ bảo đảm tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của Nhân dân, nâng cao chất lượng hoạt động của Quốc hội và HĐND các cấp, qua đó củng cố niềm tin của cử tri đối với cơ quan quyền lực nhà nước.

N. T. Đào