Quang cảnh thảo luận Tổ. Nguồn: vov.vn

Đặt vấn đề

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, các tranh chấp pháp lý liên quan đến Nhà nước ngày càng gia tăng cả về số lượng và mức độ phức tạp, đặc biệt trong lĩnh vực đầu tư, thương mại quốc tế và quản lý hành chính. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng một cơ chế pháp lý chuyên biệt, có khả năng hỗ trợ Nhà nước xử lý hiệu quả các vấn đề pháp lý phát sinh.

Dự thảo Nghị quyết về thí điểm chế định luật sư công là một nỗ lực đáng ghi nhận trong việc thể chế hóa chủ trương này. Tuy nhiên, với tính chất là một chính sách mới, việc đánh giá kỹ lưỡng các nội dung của dự thảo để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả khi triển khai là hết sức cần thiết.

Phạm vi điều chỉnh và phạm vi thí điểm: yêu cầu về tính rõ ràng và linh hoạt

Dự thảo đã xác định tương đối đầy đủ phạm vi điều chỉnh, bao gồm các yếu tố cấu thành cơ bản của một thiết chế nghề nghiệp như nguyên tắc hoạt động, tiêu chuẩn, quyền và nghĩa vụ, cũng như chế độ chính sách. Đồng thời, phạm vi thí điểm được thiết kế theo hướng kết hợp giữa cấp trung ương và địa phương trọng điểm, qua đó bảo đảm tính đại diện và khả năng tổng kết chính sách.

Tuy nhiên, một số vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện:

Thứ nhất, cần làm rõ phạm vi tổ chức thực hiện. Dự thảo hiện mới dừng ở cấp bộ, ngành và cấp tỉnh, trong khi hoạt động quản lý nhà nước chủ yếu được triển khai thông qua các đơn vị trực thuộc. Việc thiếu quy định cụ thể có thể dẫn đến cách hiểu không thống nhất, ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai.

Thứ hai, cần thiết lập cơ chế mở rộng phạm vi thí điểm trong những trường hợp cần thiết. Thực tiễn cho thấy các tranh chấp pháp lý có thể phát sinh ngoài dự kiến ban đầu, do đó cần có cơ chế linh hoạt nhưng vẫn bảo đảm sự kiểm soát của cơ quan có thẩm quyền.

Thứ ba, cần hoàn thiện kỹ thuật lập pháp, bao gồm việc xác định chính xác tên gọi các cơ quan theo hệ thống hiện hành, cũng như bổ sung quy định về thời hạn thí điểm ngay tại điều khoản đầu tiên nhằm tăng tính minh bạch và dễ tiếp cận của văn bản.

Khái niệm và nguyên tắc hoạt động: bảo đảm tính độc lập trong mô hình “lưỡng tính”

Dự thảo đã bước đầu xác định rõ khái niệm luật sư công và mục tiêu hoạt động, qua đó phân biệt với các thiết chế pháp lý khác như trợ giúp pháp lý. Việc mở rộng đối tượng tham gia (bao gồm cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan lực lượng vũ trang…) cho phép tận dụng nguồn nhân lực pháp lý sẵn có trong khu vực nhà nước.

Tuy nhiên, đặc điểm nổi bật của luật sư công là “tính lưỡng tính”, vừa mang tính nghề nghiệp của luật sư, vừa mang tính công vụ. Điều này đặt ra thách thức lớn trong việc bảo đảm tính độc lập chuyên môn.

Để khắc phục, cần bổ sung và nhấn mạnh nguyên tắc không bị can thiệp trái pháp luật vào ý kiến chuyên môn pháp lý; xác lập thứ tự ưu tiên giữa pháp luật và mệnh lệnh hành chính trong trường hợp xung đột; đồng bộ với cơ chế bảo vệ người thực thi, đặc biệt là quy định miễn trừ trách nhiệm khi đã thực hiện đúng quy trình và pháp luật.

Những nội dung này có ý nghĩa quyết định trong việc bảo đảm luật sư công thực hiện đúng vai trò phản biện pháp lý, thay vì chỉ mang tính hình thức.

Đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long). Nguồn: vov.vn

Tiêu chuẩn và phạm vi công việc: yêu cầu thích ứng với bối cảnh hội nhập

Việc quy định tiêu chuẩn tối thiểu về kinh nghiệm là phù hợp với tính chất phức tạp của các vụ việc mà luật sư công xử lý. Phạm vi công việc cũng được thiết kế theo hướng toàn diện, bao gồm tư vấn, đại diện và tham gia tố tụng.

Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập quốc tế, cần bổ sung một số tiêu chuẩn và cơ chế tiêu chuẩn về ngoại ngữ pháp lý đối với các vị trí liên quan đến tranh chấp quốc tế; phân định rõ chức năng giữa luật sư công và bộ phận pháp chế trong cơ quan nhà nước; thiết lập cơ chế giảm tải nhiệm vụ hành chính để bảo đảm chất lượng công việc chuyên môn.

Việc hoàn thiện các nội dung này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực pháp lý chất lượng cao.

Cơ chế bảo vệ và đãi ngộ: điều kiện bảo đảm vận hành hiệu quả

Dự thảo đã ghi nhận các quyền quan trọng của luật sư công như bảo lưu ý kiến, từ chối chỉ đạo trái pháp luật và miễn trừ trách nhiệm trong một số trường hợp. Đây là những yếu tố cốt lõi để bảo đảm tính độc lập và khách quan trong hoạt động nghề nghiệp.

Tuy nhiên, các quy định này cần được cụ thể hóa: quy định rõ hình thức và giá trị pháp lý của việc bảo lưu ý kiến; xác định tiêu chí cụ thể cho việc miễn trừ trách nhiệm; thiết lập quy trình xác minh minh bạch, tránh áp dụng tùy tiện.

Về đãi ngộ, cơ chế “thu nhập kép” là một bước tiến, song cần được điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn, gắn với tính chất và mức độ phức tạp của vụ việc. Đồng thời, cần bổ sung cơ chế khen thưởng và bảo đảm nguồn kinh phí ổn định để duy trì sức hấp dẫn của vị trí này.

 Tổ chức thực hiện: yêu cầu về tính cụ thể và khả thi

Dự thảo đã thiết lập khung tổ chức thực hiện với sự tham gia của nhiều chủ thể, bao gồm Chính phủ, Quốc hội và các cơ quan liên quan. Tuy nhiên, để bảo đảm hiệu quả triển khai, cần quy định rõ mốc thời gian sơ kết và tổng kết; làm rõ cơ chế tuyển dụng, đặc biệt đối với chuyên gia từ khu vực tư nhân; xác định cụ thể nguồn lực tài chính và trách nhiệm bảo đảm kinh phí; tăng cường cơ chế giám sát, bao gồm cả giám sát nghề nghiệp.

Những nội dung này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm tính khả thi của chính sách trong giai đoạn thí điểm.

Kết luận

Việc xây dựng chế định luật sư công là một bước đi phù hợp với yêu cầu thực tiễn và xu thế phát triển của hệ thống pháp luật. Tuy nhiên, để thiết chế này thực sự phát huy hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện dự thảo Nghị quyết theo hướng bảo đảm tính rõ ràng, đồng bộ và khả thi.

Trọng tâm của quá trình hoàn thiện là xây dựng cơ chế đủ mạnh để bảo vệ tính độc lập của luật sư công, đồng thời thiết lập hệ thống tiêu chuẩn, đãi ngộ và tổ chức thực hiện phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Chỉ khi đó, luật sư công mới có thể trở thành một công cụ pháp lý hiệu quả trong việc bảo vệ lợi ích Nhà nước trong bối cảnh pháp lý ngày càng phức tạp.

                                                                                                      Phước Tiến