Hoạt động giám sát ngày càng thực chất, gần dân hơn

Một trong những điểm nổi bật trong công tác giám sát của ĐBQH hiện nay là tinh thần hướng về cơ sở, bám sát thực tiễn đời sống của Nhân dân và tập trung vào những vấn đề dân sinh được cử tri quan tâm. Nếu như trước đây hoạt động giám sát chủ yếu thông qua báo cáo của các cơ quan chức năng thì nay các ĐBQH đã chủ động hơn trong việc đi cơ sở, khảo sát thực tế, trực tiếp lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của người dân để có cơ sở phản ánh, kiến nghị và giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật.

Theo báo cáo kết quả hoạt động tháng 4/2026 của Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long, các đại biểu đã tích cực triển khai nhiều hoạt động giám sát trên nhiều lĩnh vực quan trọng như: giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo; giám sát việc trả lời kiến nghị cử tri; giám sát thi hành pháp luật tại địa phương; đồng thời tham gia chất vấn, thảo luận các vấn đề kinh tế - xã hội tại nghị trường Quốc hội.

Điểm đáng chú ý là hoạt động giám sát hiện nay không chỉ dừng ở việc “nghe báo cáo” mà đã chuyển dần sang hướng giám sát thực chất, lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo. Các ĐBQH trong Đoàn đã chú trọng theo dõi trực tiếp việc triển khai các chủ trương, chính sách tại địa phương, nhất là các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến đời sống người dân như an sinh xã hội, phát triển nông nghiệp, cải cách hành chính, giải quyết thủ tục cho người dân và doanh nghiệp, cũng như việc thực hiện các chương trình phát triển kinh tế - xã hội ở cơ sở.

Thông qua hoạt động tiếp xúc cử tri, tiếp công dân và khảo sát thực tế, nhiều vấn đề nổi cộm tại địa phương đã được các ĐBQH kịp thời ghi nhận và chuyển đến các cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết. Trong tháng 4/2026, Đoàn ĐBQH tỉnh đã tiếp nhận 49 đơn thư của công dân, trong đó có nhiều vụ việc liên quan đến quyền lợi đất đai, chính sách xã hội, tranh chấp dân sự và các vấn đề hành chính phát sinh tại cơ sở. Việc đại biểu trực tiếp theo dõi, đôn đốc quá trình xử lý đã góp phần nâng cao trách nhiệm của các cơ quan chức năng, hạn chế tình trạng chậm giải quyết hoặc đùn đẩy trách nhiệm.

Đoàn ĐBQH tỉnh Trà Vinh cũ (nay là tỉnh Vĩnh Long) giám sát chuyên đề tại Trường Đại học Trà Vinh ngày 28/02/2024 (Ảnh: Trà Vinh Online)

Không chỉ quan tâm đến công tác dân nguyện, các ĐBQH còn tích cực tham gia giám sát các vấn đề lớn liên quan đến phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và địa phương. Tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, các đại biểu đã tham gia thảo luận, chất vấn nhiều nội dung quan trọng như chính sách tiền lương, tinh giản biên chế, quản lý chi tiêu công, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Đặc biệt, nhiều ý kiến của đại biểu xuất phát từ thực tiễn địa phương, phản ánh sát những khó khăn mà người dân và doanh nghiệp đang gặp phải. Chẳng hạn, trong lĩnh vực nông nghiệp, các đại biểu đã kiến nghị cần tăng cường giám sát thị trường thu mua lúa gạo, tránh tình trạng thương lái ép giá nông dân; đồng thời đề xuất các giải pháp hỗ trợ tín dụng và mở rộng thị trường xuất khẩu nhằm ổn định đầu ra cho sản phẩm nông nghiệp.

Có thể thấy, hoạt động giám sát của ĐBQH hiện nay đang ngày càng chuyển biến theo hướng gần dân, sát dân và vì dân hơn. Các đại biểu không chỉ thực hiện vai trò giám sát tại nghị trường mà còn trực tiếp đồng hành cùng địa phương, lắng nghe tiếng nói từ cơ sở để phản ánh trung thực tâm tư, nguyện vọng của cử tri. Đây chính là yếu tố quan trọng góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của Quốc hội, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với cơ quan dân cử trong giai đoạn hiện nay.

Vẫn còn những “khoảng trống” cần khắc phục

Mặc dù hoạt động giám sát của ĐBQH thời gian qua đã có nhiều chuyển biến tích cực, từng bước nâng cao chất lượng và hiệu quả, song thực tế cho thấy vẫn còn không ít khó khăn, hạn chế cần được nhìn nhận thẳng thắn để tiếp tục hoàn thiện trong thời gian tới. Những “khoảng trống” này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả giám sát mà còn phần nào tác động đến niềm tin và kỳ vọng của cử tri đối với hoạt động của cơ quan dân cử.

Trước hết, một số nội dung giám sát hiện nay vẫn còn mang tính theo dõi, tổng hợp, chưa thật sự đi sâu phân tích nguyên nhân, trách nhiệm và giải pháp xử lý đối với từng vấn đề cụ thể. Hoạt động giám sát ở nhiều lĩnh vực vẫn chủ yếu dựa trên báo cáo của cơ quan chịu sự giám sát, trong khi việc khảo sát độc lập, đối chiếu thực tiễn hoặc kiểm chứng thông tin tại cơ sở chưa được thực hiện thường xuyên. Điều này khiến hiệu quả phát hiện những bất cập phát sinh trong thực tiễn đôi lúc chưa đạt như kỳ vọng.

Đặc biệt, việc tổ chức các cuộc giám sát chuyên đề độc lập còn chưa nhiều, nhất là ở cấp Đoàn ĐBQH địa phương. Theo báo cáo tháng 4/2026, Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long chưa tổ chức cuộc giám sát chuyên đề nào theo chương trình riêng. Điều này cho thấy hoạt động giám sát vẫn còn tập trung nhiều vào việc theo dõi, đôn đốc và giám sát thường xuyên, trong khi các cuộc giám sát chuyên sâu đối với những vấn đề nổi cộm của địa phương chưa được triển khai tương xứng.

Trong bối cảnh hiện nay, nhiều lĩnh vực đang phát sinh những vấn đề phức tạp như quản lý đất đai, cải cách hành chính, chuyển đổi số, giải ngân đầu tư công, ô nhiễm môi trường, an sinh xã hội hay việc thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia… rất cần những cuộc giám sát chuyên đề bài bản, có chiều sâu và theo dõi xuyên suốt. Nếu thiếu các cuộc giám sát chuyên sâu, việc đánh giá hiệu quả chính sách sẽ khó toàn diện và khó tạo được chuyển biến mạnh mẽ trong thực tiễn.

Bên cạnh đó, hiệu quả theo dõi sau giám sát ở một số lĩnh vực chưa thật sự rõ nét. Đây được xem là một trong những “điểm nghẽn” phổ biến hiện nay trong hoạt động giám sát. Trên thực tế, nhiều kiến nghị sau giám sát hoặc sau tiếp xúc cử tri đã được các cơ quan chức năng tiếp thu, trả lời bằng văn bản, tuy nhiên quá trình triển khai thực hiện vẫn còn chậm hoặc chưa giải quyết triệt để. Có những vụ việc liên quan đến đất đai, chế độ chính sách, thủ tục hành chính kéo dài qua nhiều năm, cần sự phối hợp của nhiều cơ quan nên việc xử lý còn gặp khó khăn.

Điều này cho thấy công tác tái giám sát và cơ chế theo dõi việc thực hiện kết luận sau giám sát vẫn chưa thật sự mạnh. Trong một số trường hợp, việc trả lời kiến nghị mới dừng ở mức giải thích quy định hoặc ghi nhận ý kiến mà chưa đưa ra giải pháp cụ thể, chưa đáp ứng đầy đủ mong muốn của cử tri và Nhân dân. Nếu thiếu cơ chế giám sát đến cùng, các kiến nghị rất dễ rơi vào tình trạng “giám sát xong để đó”, ảnh hưởng đến hiệu lực, hiệu quả chung của hoạt động giám sát.

Một khó khăn khác là đa số ĐBQH hiện nay hoạt động kiêm nhiệm nên quỹ thời gian dành cho công tác giám sát còn hạn chế. Trong khi đó, yêu cầu của hoạt động giám sát ngày càng cao, đòi hỏi đại biểu không chỉ nắm vững pháp luật mà còn phải có kiến thức chuyên sâu về kinh tế, tài chính, đầu tư công, quản lý hành chính, chuyển đổi số, môi trường và nhiều lĩnh vực chuyên môn khác.

Thực tế cho thấy, để thực hiện tốt một cuộc giám sát chuyên đề, đại biểu cần dành nhiều thời gian nghiên cứu tài liệu, khảo sát thực tế, làm việc với các cơ quan liên quan, phân tích dữ liệu và theo dõi quá trình thực hiện sau giám sát. Tuy nhiên, đối với các ĐBQH kiêm nhiệm đang công tác tại các cơ quan, đơn vị khác nhau, việc cân đối thời gian cho hoạt động giám sát đôi lúc còn gặp khó khăn. Đây cũng là nguyên nhân khiến một số hoạt động giám sát chưa thật sự đi vào chiều sâu như mong muốn.

Ngoài ra, công tác cung cấp thông tin, tài liệu phục vụ hoạt động giám sát ở một số nơi đôi lúc còn chậm hoặc chưa đầy đủ. Có trường hợp báo cáo của cơ quan chịu sự giám sát còn mang tính khái quát, nặng về thành tích, chưa phản ánh đầy đủ những tồn tại, hạn chế hoặc chưa cập nhật sát tình hình thực tế. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng đánh giá, nhận định và kiến nghị của ĐBQH.

Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa các cơ quan chịu sự giám sát với Đoàn ĐBQH trong một số trường hợp chưa thật sự đồng bộ. Việc trao đổi thông tin, giải trình hoặc phản hồi kiến nghị đôi lúc còn chậm, dẫn đến quá trình theo dõi, đôn đốc xử lý vụ việc kéo dài. Trong khi đó, nhiều vấn đề phát sinh hiện nay có tính liên ngành, liên lĩnh vực, nếu thiếu sự phối hợp chặt chẽ sẽ rất khó xử lý triệt để.

Một thực tế khác cũng cần được nhìn nhận là trong điều kiện khối lượng công việc của Quốc hội ngày càng lớn, yêu cầu của cử tri ngày càng cao, hoạt động giám sát không chỉ đòi hỏi “đúng quy trình” mà còn phải “đúng và trúng vấn đề”. Điều này đặt ra yêu cầu cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy giám sát, nâng cao chất lượng đại biểu và hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan để hoạt động giám sát của ĐBQH ngày càng thực chất, hiệu quả hơn, đáp ứng kỳ vọng của Nhân dân trong giai đoạn mới.

Cần đổi mới mạnh mẽ để nâng cao hiệu quả giám sát

Trong bối cảnh yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ngày càng cao, hoạt động giám sát của Quốc hội và ĐBQH không chỉ dừng lại ở việc phát hiện vấn đề mà còn phải tạo được chuyển biến thực chất trong thực tiễn quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện pháp luật. Điều này đòi hỏi hoạt động giám sát cần tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy, nội dung lẫn phương thức thực hiện để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của cử tri và Nhân dân.

Trước hết, các Đoàn ĐBQH cần đổi mới cách lựa chọn nội dung giám sát theo hướng “đúng và trúng” vấn đề mà thực tiễn đang đặt ra. Hoạt động giám sát phải tập trung vào những lĩnh vực còn nhiều khó khăn, bất cập, những vấn đề bức xúc được cử tri quan tâm như cải cách hành chính, giải ngân đầu tư công, quản lý đất đai, ô nhiễm môi trường, an sinh xã hội, chuyển đổi số hay việc thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia. Tránh tình trạng giám sát dàn trải, nội dung rộng nhưng thiếu chiều sâu, dẫn đến khó đánh giá đầy đủ hiệu quả chính sách và trách nhiệm của cơ quan thực hiện.

Quan trọng hơn, mỗi cuộc giám sát cần đi đến tận cùng vấn đề, làm rõ nguyên nhân chủ quan, khách quan, xác định cụ thể trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, cá nhân liên quan; đồng thời kiến nghị những giải pháp khả thi, có lộ trình thực hiện rõ ràng. Chỉ khi giám sát gắn với trách nhiệm và giải pháp cụ thể thì mới tạo được chuyển biến thực chất trong thực tiễn.

Một yêu cầu rất quan trọng hiện nay là cần tăng cường hoạt động tái giám sát và theo dõi sau giám sát. Thực tế cho thấy, không ít trường hợp kiến nghị sau giám sát đã được tiếp thu nhưng quá trình thực hiện còn chậm hoặc thiếu quyết liệt. Nếu thiếu cơ chế kiểm tra, đôn đốc thường xuyên thì rất dễ xảy ra tình trạng “giám sát xong để đó”, làm giảm hiệu lực và ý nghĩa của hoạt động giám sát.

Do đó, các Đoàn ĐBQH cần xây dựng cơ chế theo dõi cụ thể đối với từng kiến nghị sau giám sát; định kỳ yêu cầu cơ quan chịu sự giám sát báo cáo tiến độ thực hiện; đồng thời tổ chức tái giám sát đối với những nội dung chậm khắc phục hoặc kéo dài nhiều năm. Đây được xem là khâu còn yếu hiện nay nhưng lại có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả cuối cùng của hoạt động giám sát.

Cùng với đổi mới nội dung giám sát, việc nâng cao năng lực và kỹ năng cho ĐBQH cũng là yêu cầu cấp thiết. Trong điều kiện hiện nay, hoạt động giám sát ngày càng mang tính chuyên môn sâu, liên quan đến nhiều lĩnh vực phức tạp như kinh tế số, đầu tư công, chuyển đổi năng lượng, tài chính công, trí tuệ nhân tạo, biến đổi khí hậu… Vì vậy, ĐBQH không chỉ cần bản lĩnh chính trị mà còn phải có kiến thức chuyên ngành, kỹ năng phân tích chính sách, kỹ năng phản biện và khả năng xử lý thông tin đa chiều.

Đặc biệt, kỹ năng chất vấn và kỹ năng giám sát chuyên sâu cần tiếp tục được bồi dưỡng theo hướng thực chất hơn. Một đại biểu có khả năng đặt câu hỏi đúng trọng tâm, phát hiện đúng “điểm nghẽn” và truy đến cùng trách nhiệm sẽ góp phần nâng cao hiệu quả giám sát và tạo áp lực tích cực đối với cơ quan quản lý nhà nước.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động giám sát cũng cần được đẩy mạnh hơn nữa. Các Đoàn ĐBQH cần xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu phục vụ giám sát; tăng cường sử dụng phần mềm quản lý đơn thư, theo dõi kiến nghị cử tri, cập nhật tiến độ giải quyết của các cơ quan chức năng; đồng thời khai thác hiệu quả dữ liệu số để hỗ trợ hoạt động phân tích, đánh giá và dự báo chính sách.

Việc ứng dụng công nghệ không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, nâng cao hiệu quả quản lý thông tin mà còn tăng tính công khai, minh bạch và khả năng tương tác giữa ĐBQH với cử tri. Trong tương lai, hoạt động giám sát cần hướng tới mô hình “giám sát số”, trong đó các dữ liệu về thực hiện chính sách, giải quyết kiến nghị hay tiến độ xử lý vụ việc được cập nhật thường xuyên, phục vụ việc theo dõi và đánh giá một cách khách quan, liên tục.

Bên cạnh đó, hoạt động giám sát cần tiếp tục bám sát thực tiễn cơ sở, lấy người dân làm trung tâm. Thực tế cho thấy nhiều vấn đề nổi cộm trong xã hội chỉ có thể được nhận diện đầy đủ khi ĐBQH trực tiếp đi cơ sở, gặp gỡ người dân, doanh nghiệp và khảo sát thực tế tại địa phương. Vì vậy, mỗi ĐBQH cần tăng cường tiếp xúc cử tri theo chuyên đề, tiếp xúc theo nhóm đối tượng hoặc theo lĩnh vực để lắng nghe sâu hơn những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong đời sống xã hội.

Việc đi thực tế nhiều hơn không chỉ giúp đại biểu hiểu rõ thực tiễn mà còn nâng cao chất lượng phát biểu, chất vấn và kiến nghị tại nghị trường. Những ý kiến xuất phát từ thực tế đời sống luôn có tính thuyết phục cao và phản ánh trung thực tiếng nói của Nhân dân.

Ngoài ra, cần tiếp tục tăng cường cơ chế phối hợp giữa Đoàn ĐBQH với HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam và các cơ quan liên quan trong hoạt động giám sát. Việc phối hợp chặt chẽ sẽ giúp chia sẻ thông tin, tránh chồng chéo và nâng cao hiệu quả theo dõi, xử lý các vấn đề phát sinh tại địa phương.

Có thể khẳng định rằng, trong điều kiện hiện nay, yêu cầu đặt ra đối với hoạt động giám sát của ĐBQH ngày càng cao, không chỉ về số lượng mà quan trọng hơn là chất lượng và hiệu quả thực chất. Đổi mới mạnh mẽ tư duy và phương thức giám sát không chỉ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của Quốc hội mà còn củng cố niềm tin của cử tri và Nhân dân đối với cơ quan dân cử; đồng thời tạo động lực thúc đẩy bộ máy nhà nước hoạt động hiệu lực, hiệu quả hơn trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

 PHƯỚC TIẾN