Sau sắp xếp đơn vị hành chính, quản lý tài sản công không còn chỉ là yêu cầu của công tác quản lý nhà nước mà trở thành nội dung quan trọng của quản trị phát triển. Qua giám sát chuyên đề, Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh đã ghi nhận những kết quả bước đầu, đồng thời nhận diện các điểm nghẽn cần tiếp tục tháo gỡ để đưa tài sản công vào khai thác hiệu quả, góp phần thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và tạo thêm nguồn lực cho phát triển.

Việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 01/7/2025 là bước đi quan trọng trong tiến trình đổi mới tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, cùng với việc ổn định tổ chức, nhân sự và phương thức hoạt động của chính quyền các cấp, một yêu cầu lớn được đặt ra là tổ chức lại việc quản lý, sử dụng khối lượng rất lớn tài sản công là nhà, đất được hình thành qua nhiều giai đoạn phát triển.

Bên cạnh, trọng tâm của quá trình sắp xếp là tinh gọn bộ máy thì hiện nay yêu cầu đặt ra là sử dụng hiệu quả các nguồn lực công sau sắp xếp. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật trong quản lý tài sản mà còn phản ánh năng lực quản trị của chính quyền địa phương. Giá trị của một cơ sở nhà, đất không chỉ được đo bằng diện tích hay giá trị đầu tư mà còn ở hiệu quả phục vụ người dân, khả năng đáp ứng yêu cầu hoạt động của bộ máy và mức độ đóng góp vào sự phát triển của địa phương.

Trong nhiều chỉ đạo của Đảng về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, tinh thần xuyên suốt là phải sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực của Nhà nước, khắc phục tình trạng tài sản chậm được đưa vào khai thác hoặc sử dụng chưa đúng mục đích. Đối với tài sản công sau sắp xếp đơn vị hành chính, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết, bởi mỗi quyết định về bố trí, điều chuyển hay khai thác tài sản đều tác động trực tiếp đến hiệu quả sử dụng ngân sách và dư địa phát triển của địa phương.

Đoàn giám sát Ban Kinh tế - Ngân sách khảo sát thực tế

Xuất phát từ yêu cầu đó, Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh đã lựa chọn chuyên đề "Quản lý, tổ chức thực hiện việc sắp xếp, bố trí, xử lý tài sản công sau sắp xếp đơn vị hành chính" để giám sát trong năm 2026. Đoàn giám sát làm việc với Sở Tài chính - cơ quan tham mưu UBND tỉnh thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tài sản công; khảo sát trực tiếp tại xã Hưng Nhượng, xã Song Phú, phường Nguyệt Hóa và phường Phú Khương; đồng thời nghiên cứu báo cáo của Trung tâm Phát triển quỹ đất, Trung tâm Quản lý và Phát triển nhà, UBND xã Long Hồ và UBND phường Trà Vinh. Cách tiếp cận này giúp phản ánh đầy đủ cả bức tranh chung của toàn tỉnh và những vấn đề phát sinh từ thực tiễn quản lý ở cơ sở.

Từ quản lý tài sản công đến quản trị nguồn lực phát triển

Theo báo cáo của Sở Tài chính, sau hợp nhất ba tỉnh Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh, toàn tỉnh hiện quản lý 6.457 cơ sở nhà, đất; trong đó 5.130 cơ sở đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt phương án sắp xếp, xử lý và 342 cơ sở nhà, đất dôi dư đang tiếp tục thực hiện các phương án xử lý theo quy định. Những con số này cho thấy quy mô rất lớn của nguồn lực công mà tỉnh đang quản lý, đồng thời phản ánh khối lượng công việc mà các cấp, các ngành đã triển khai để ổn định hoạt động của bộ máy sau sắp xếp.

Qua giám sát, Ban Kinh tế - Ngân sách ghi nhận sự chủ động của Sở Tài chính trong công tác tham mưu rà soát, kiểm kê, xây dựng phương án sắp xếp, xử lý tài sản công; sự tích cực của các sở, ngành và chính quyền địa phương trong việc bố trí trụ sở làm việc, bảo đảm hoạt động của các cơ quan sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Tuy nhiên, dưới góc độ cơ quan dân cử, điều Ban Kinh tế - Ngân sách quan tâm không chỉ là số lượng phương án đã được phê duyệt mà là hiệu quả của các phương án sau khi triển khai. Một phương án chỉ thực sự có ý nghĩa khi tài sản được đưa vào sử dụng đúng mục đích, đúng thời điểm và phát huy được giá trị trong thực tiễn.

Đó cũng là điểm khác biệt giữa quản lý tài sản công và quản trị nguồn lực phát triển.

Quản lý tài sản công là bảo đảm tài sản được quản lý đúng quy định, không thất thoát, lãng phí. Trong khi đó, quản trị đòi hỏi phải nhìn tài sản dưới góc độ nguồn lực phát triển; mọi quyết định về bố trí, điều chuyển hay khai thác tài sản đều hướng đến mục tiêu sử dụng hiệu quả nhất nguồn lực công, phù hợp với quy hoạch và nhu cầu phát triển của địa phương.

Một quyết định điều chuyển hợp lý có thể giảm nhu cầu đầu tư xây dựng mới từ ngân sách; một cơ sở được bố trí đúng công năng sẽ nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan, đơn vị; một khu đất công được khai thác theo quy hoạch sẽ tạo thêm nguồn lực cho đầu tư phát triển. Nói cách khác, tài sản công chỉ thực sự trở thành nguồn lực khi được đưa vào khai thác, sử dụng đúng mục đích, đúng thời điểm và phát huy được giá trị trong thực tiễn.

Qua giám sát, Ban Kinh tế - Ngân sách nhận thấy điều cần tiếp tục quan tâm hiện nay không phải là còn bao nhiêu cơ sở nhà, đất dôi dư, mà là tiến độ và hiệu quả tổ chức thực hiện các phương án đã được phê duyệt. Chính khâu tổ chức thực hiện sẽ quyết định chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính có thực sự được chuyển hóa thành nguồn lực phát triển hay không.

Mỗi địa phương một thực tiễn, một cách tiếp cận

Một điểm đáng chú ý qua hoạt động giám sát là, mặc dù cùng thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính nhưng mỗi địa phương lại có những khó khăn và cách tiếp cận khác nhau trong quản lý, sử dụng tài sản công. Điều đó cho thấy, xử lý tài sản công sau sắp xếp không thể áp dụng một khuôn mẫu chung mà phải gắn với điều kiện thực tế, quy hoạch phát triển và nhu cầu sử dụng của từng địa phương.

Tại xã Hưng Nhượng, sau khi hợp nhất các đơn vị hành chính, địa phương đã cơ bản hoàn thành việc tiếp nhận, kiểm kê và bố trí tài sản phục vụ hoạt động của bộ máy mới. Qua khảo sát, vấn đề nổi lên không phải là xử lý nhiều trụ sở dôi dư mà là bố trí không gian làm việc hợp lý, tận dụng hiệu quả cơ sở vật chất hiện có, hạn chế phát sinh đầu tư mới.

Đối với xã Song Phú, địa phương tập trung hoàn thiện hồ sơ pháp lý đối với một số cơ sở nhà, đất để tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý lâu dài và triển khai các phương án sử dụng khi có nhu cầu. Đây là yêu cầu rất thiết thực bởi hồ sơ pháp lý đầy đủ là điều kiện quan trọng để thực hiện việc điều chuyển, sửa chữa hoặc khai thác tài sản theo quy định.

Tại phường Nguyệt Hóa, Đoàn giám sát ghi nhận sự chủ động của địa phương trong việc rà soát nhu cầu sử dụng của từng cơ quan, đơn vị để nghiên cứu phương án bố trí lại các cơ sở nhà, đất phù hợp với chức năng, nhiệm vụ sau sắp xếp. Trong khi đó, phường Phú Khương tập trung hoàn thiện các điều kiện pháp lý và quản lý đồng bộ quỹ nhà, đất hiện có nhằm phục vụ công tác quản lý và khai thác lâu dài.

Qua khảo sát, Ban Kinh tế - Ngân sách nhận thấy các địa phương đều có sự chủ động trong tổ chức thực hiện. Tuy nhiên, nhiều phương án sử dụng tài sản công vẫn chưa thể triển khai đúng tiến độ do còn vướng các quy định về quy hoạch, đất đai hoặc các thủ tục pháp lý liên quan. Đây là khó khăn mang tính phổ biến trong giai đoạn chuyển tiếp sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Một cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính đang chờ phương án xử lý theo quy định

Qua giám sát có thể thấy, điểm nghẽn chủ yếu hiện nay không nằm ở số lượng tài sản công mà ở tiến độ hoàn thiện các điều kiện pháp lý để đưa tài sản vào khai thác, sử dụng

Qua làm việc với Sở Tài chính và nghiên cứu báo cáo của các cơ quan, đơn vị, có thể thấy công tác quản lý tài sản công sau sắp xếp đơn vị hành chính đã đạt những kết quả bước đầu tích cực. Tuy nhiên, dưới góc độ quản trị, điều quyết định hiệu quả của chủ trương không nằm ở số lượng phương án đã được phê duyệt mà ở khả năng tổ chức thực hiện các phương án đó trong thực tế.

Trong nhiều bài viết và chỉ đạo về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, Tổng Bí thư đã nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu phải sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực của đất nước, khắc phục tình trạng nguồn lực chậm được đưa vào khai thác, sử dụng. Đối với tài sản công sau sắp xếp đơn vị hành chính, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết bởi mỗi cơ sở nhà, đất không được khai thác đúng thời điểm đều đồng nghĩa với việc nguồn lực công chưa phát huy được giá trị.

Thực tiễn giám sát cho thấy, một số địa phương đã xác định được phương án sử dụng đối với các cơ sở nhà, đất công sau sắp xếp. Tuy nhiên, việc triển khai trên thực tế còn gặp khó khăn do phải hoàn thiện hồ sơ pháp lý hoặc chờ điều chỉnh quy hoạch để thực hiện các thủ tục tiếp theo theo quy định.

Có những điểm trường không còn nhu cầu sử dụng, địa phương đã đề xuất bố trí làm trạm y tế nhằm đáp ứng nhu cầu khám, chữa bệnh của người dân. Tuy nhiên, do quy hoạch hiện hành chưa phù hợp nên chưa thể thực hiện việc điều chỉnh mục đích sử dụng đất và các thủ tục liên quan. Trong thời gian chờ hoàn thành quy hoạch, các cơ sở này vẫn chưa thể đưa vào khai thác, trong khi nhu cầu sử dụng tại địa phương là có thật và rất cấp thiết.

Đây không phải là khó khăn riêng của một địa phương mà là vấn đề đặt ra ở nhiều nơi sau sắp xếp đơn vị hành chính. Nếu không được tháo gỡ kịp thời, các phương án sử dụng tài sản công dù đã được xác định cũng khó triển khai trên thực tế.

Qua giám sát, Ban Kinh tế - Ngân sách cho rằng điểm nghẽn hiện nay không nằm ở việc các địa phương thiếu phương án sử dụng tài sản công, mà ở việc nhiều phương án chưa thể triển khai do phải thực hiện các thủ tục liên quan đến quy hoạch và đất đai theo quy định của pháp luật. Đây là vấn đề cần được quan tâm tháo gỡ để đưa tài sản công vào khai thác, sử dụng hiệu quả, tránh phát sinh lãng phí nguồn lực.

Bởi lẽ, mỗi cơ sở nhà, đất chậm được đưa vào khai thác không chỉ làm giảm hiệu quả sử dụng tài sản công mà còn làm chậm quá trình chuyển hóa nguồn lực thành động lực phát triển của địa phương.

Đó cũng chính là góc nhìn của Ban Kinh tế - Ngân sách trong chuyên đề giám sát lần này. Hoạt động giám sát không chỉ nhằm đánh giá việc chấp hành các quy định của pháp luật mà quan trọng hơn là nhận diện đúng những điểm nghẽn trong thực tiễn để kiến nghị giải pháp hoàn thiện, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị nguồn lực công.

Từ giám sát đến kiến tạo phát triển

Điểm đáng ghi nhận qua chuyên đề giám sát lần này là các địa phương đều có tinh thần chủ động trong quản lý và sử dụng tài sản công sau sắp xếp đơn vị hành chính. Nhiều nơi đã rà soát nhu cầu sử dụng, xây dựng phương án bố trí lại cơ sở nhà, đất và đề xuất giải pháp khai thác phù hợp với điều kiện thực tế. Điều đó cho thấy, sau khi bộ máy được kiện toàn, các địa phương không chỉ quan tâm đến việc quản lý tài sản đúng quy định mà đã từng bước chuyển sang tư duy sử dụng hiệu quả nguồn lực công để phục vụ phát triển.

Tuy nhiên, để những phương án đó sớm trở thành hiện thực, rất cần sự chỉ đạo thống nhất của UBND tỉnh trong việc tháo gỡ các khó khăn về quy hoạch, đất đai và các thủ tục có liên quan. Đây là những vấn đề vượt quá thẩm quyền của cấp cơ sở, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các sở, ngành và sự điều hành quyết liệt của chính quyền tỉnh.

Từ kết quả giám sát, Ban Kinh tế - Ngân sách kiến nghị UBND tỉnh tiếp tục chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ lập và phê duyệt các quy hoạch theo lộ trình đã đề ra; đồng thời quan tâm tháo gỡ kịp thời những vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai để các địa phương có đủ cơ sở pháp lý đưa các cơ sở nhà, đất công vào khai thác, sử dụng đúng quy định.

Đối với các cơ sở nhà, đất đã có phương án sử dụng rõ ràng, cần ưu tiên giải quyết các thủ tục liên quan để sớm đưa vào phục vụ các mục tiêu dân sinh, nhất là giáo dục, y tế, văn hóa và các thiết chế công cộng. Việc rút ngắn thời gian từ khi hình thành phương án đến khi đưa tài sản vào sử dụng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, hạn chế đầu tư mới không cần thiết và phát huy giá trị của nguồn lực công.

Hoạt động giám sát của HĐND không chỉ nhằm đánh giá việc chấp hành pháp luật mà còn hướng tới mục tiêu đồng hành cùng UBND trong hoàn thiện cơ chế quản lý và nâng cao hiệu quả điều hành. Những kiến nghị từ thực tiễn giám sát không nhằm chỉ ra tồn tại đơn thuần mà hướng đến tháo gỡ khó khăn, hoàn thiện chính sách và tạo điều kiện để các địa phương triển khai nhiệm vụ thuận lợi hơn.

Quản lý tài sản công sau sắp xếp đơn vị hành chính vì vậy không nên chỉ nhìn dưới góc độ bảo toàn tài sản, mà cần được đặt trong yêu cầu quản trị nguồn lực phát triển. Mỗi quyết định về bố trí, điều chuyển hay khai thác một cơ sở nhà, đất công đều cần được cân nhắc trên cơ sở hiệu quả lâu dài đối với sự phát triển của địa phương và lợi ích của người dân.

Trong bối cảnh tỉnh Vĩnh Long đang bước vào giai đoạn phát triển mới sau hợp nhất, việc khai thác hiệu quả tài sản công sẽ tạo thêm dư địa cho đầu tư phát triển, giảm áp lực cho ngân sách và nâng cao chất lượng cung ứng dịch vụ công. Đây cũng chính là yêu cầu cụ thể hóa chủ trương của Đảng về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí bằng những hành động thiết thực trong quản lý, sử dụng nguồn lực của Nhà nước.

Quản trị tốt tài sản công không chỉ là quản lý chặt chẽ những gì đang có, mà quan trọng hơn là đưa từng cơ sở nhà, đất vào sử dụng đúng thời điểm, đúng mục đích và phát huy cao nhất giá trị của nguồn lực công. Khi mỗi tài sản công được sử dụng hiệu quả, đó không chỉ là kết quả của công tác quản lý mà còn là thước đo năng lực quản trị của chính quyền và trách nhiệm của người đứng đầu trong tổ chức thực hiện các chủ trương phát triển.

Kim Quyên, Phó Trưởng ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh