Khảo sát dự án Nâng cấp, mở rộng đường Trương Văn Kỉnh (Ảnh: Mỹ Nhân – Báo Vĩnh Long)

Tập trung nguồn lực, đẩy nhanh giải ngân

Theo báo cáo của UBND tỉnh, tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 được HĐND tỉnh giao hơn 14.124 tỷ đồng. Đây là nguồn lực quan trọng để triển khai các nhiệm vụ phát triển kết cấu hạ tầng, thúc đẩy tăng trưởng và thực hiện các mục tiêu phát triển của tỉnh. Đến ngày 13/8/2026, toàn tỉnh giải ngân hơn 5.261 tỷ đồng, đạt 37,2% kế hoạch HĐND tỉnh giao. Trong đó, vốn ODA giải ngân đạt 18,6% kế hoạch. Kết quả giải ngân giữa các chủ đầu tư có sự khác nhau. Một số đơn vị đạt tỷ lệ khá cao, trong khi vẫn còn chủ đầu tư giải ngân thấp, thậm chí chưa giải ngân. Điều này cho thấy tiến độ chung của tỉnh đang chịu tác động bởi những dự án, những khâu thực hiện còn chậm.

UBND tỉnh đặt mục tiêu phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn trong năm 2026 và đang yêu cầu các sở, ngành, địa phương, chủ đầu tư tập trung cao độ cho nhiệm vụ này trong những tháng cuối năm.

Nhiều dự án chuyển tiếp cần được thúc đẩy

Năm 2026, tỉnh tiếp tục triển khai nhiều dự án chuyển tiếp từ giai đoạn 2021-2025. Đây là những công trình đã được xác định trong kế hoạch đầu tư công trước đó, có ý nghĩa quan trọng trong hoàn thiện hạ tầng và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Bên cạnh các dự án sử dụng ngân sách địa phương và ngân sách Trung ương, tỉnh còn triển khai các dự án sử dụng nguồn vốn ODA. Tuy nhiên, nhóm dự án này đang gặp một số vướng mắc liên quan đến hồ sơ thiết kế, dự toán và yêu cầu điều chỉnh, bổ sung thủ tục theo Hiệp định, khiến tiến độ bị kéo dài. Đối với các dự án thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia, một số nguồn vốn chưa thể phân bổ do danh mục dự án và thủ tục đầu tư đang tiếp tục được hoàn thiện.

Thực tế này đặt ra yêu cầu phải rà soát sát từng dự án, xác định rõ khả năng thực hiện và giải ngân để chủ động điều chỉnh kế hoạch vốn, tránh tình trạng vốn được bố trí nhưng không thể triển khai đúng tiến độ.

Giải phóng mặt bằng vẫn là điểm nghẽn lớn

Một trong những nguyên nhân chủ yếu ảnh hưởng đến tiến độ đầu tư công là công tác giải phóng mặt bằng. Nhiều dự án có phạm vi thu hồi đất lớn, triển khai trên địa bàn nhiều xã, phường. Trong khi đó, việc khảo sát, đo đạc, kiểm đếm, xác minh nguồn gốc đất và lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải thực hiện đồng thời cho nhiều công trình. Ở một số nơi, sự phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị liên quan chưa thật sự đồng bộ; việc xác minh nguồn gốc đất và giải quyết các vấn đề pháp lý còn kéo dài. Những vướng mắc này khiến mặt bằng chưa được bàn giao theo tiến độ, ảnh hưởng trực tiếp đến việc thi công và giải ngân.

Cùng với mặt bằng, nguồn cung vật liệu xây dựng, nhất là đá và cát, tại một số thời điểm chưa đáp ứng yêu cầu. Một số nhà thầu gặp khó khăn trong việc tìm kiếm, kết nối nguồn cung, ảnh hưởng đến tiến độ thi công.

Không chỉ tháo gỡ khách quan, phải nâng trách nhiệm chủ quan

Bên cạnh những nguyên nhân khách quan, UBND tỉnh cũng thẳng thắn chỉ ra một số hạn chế chủ quan như: một số chủ đầu tư còn chậm trong hoàn thiện thiết kế thi công, dự toán, lựa chọn nhà thầu và mua sắm thiết bị. Ở một số dự án, quá trình lựa chọn nhà thầu phát sinh kiến nghị phải giải quyết theo quy định, làm ảnh hưởng đến thời điểm khởi công. Năng lực của một số nhà thầu cũng chưa đáp ứng yêu cầu. Có trường hợp không huy động đủ nhân lực, máy móc, thiết bị theo cam kết, phải xử lý vi phạm, thậm chí thay thế nhà thầu. Đáng chú ý, công tác phối hợp giữa chủ đầu tư với các sở, ngành, địa phương trong giải phóng mặt bằng, quy hoạch, điều chỉnh dự án, thiết kế... có lúc chưa kịp thời. Việc đánh giá khả năng thực hiện và giải ngân của một số dự án chưa thật sự sát thực tế.

Đây là những vấn đề cần được khắc phục bằng trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan, đơn vị và người đứng đầu. Đẩy nhanh giải ngân không thể chỉ trông chờ vào việc tháo gỡ thủ tục, mà phải bắt đầu từ sự chủ động, quyết liệt trong tổ chức thực hiện.

Thường trực HĐND tỉnh khảo sát Dự án Đường từ Quốc lộ 53 - Khu công nghiệp Hòa Phú, ĐT.909B - đường Phú Lộc Bầu Gốc - Quốc lộ 1. (Ảnh: Ngọc Hân - Cổng thông tin điện tử tỉnh)

HĐND tăng cường giám sát, chất vấn và theo dõi đến cùng

Trong quá trình thúc đẩy đầu tư công, vai trò giám sát của HĐND tỉnh có ý nghĩa quan trọng. Việc HĐND tỉnh tổ chức giám sát chuyên đề về thực hiện chính sách, pháp luật và nghị quyết về đầu tư công năm 2026 là dịp để đánh giá toàn diện kết quả, chỉ ra những tồn tại và kiến nghị giải pháp tháo gỡ.

Hoạt động giám sát cần hướng vào những vấn đề cụ thể, nhất là các dự án chậm tiến độ, chậm giải ngân, vướng giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư hoặc năng lực nhà thầu. Cùng với đó là làm rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị và thời hạn khắc phục. Chất vấn cũng cần đi thẳng vào những vấn đề cử tri quan tâm: Vì sao dự án chậm? Vướng ở đâu? Cơ quan nào chịu trách nhiệm xử lý? Bao giờ hoàn thành? Nếu không thể giải ngân theo kế hoạch thì phương án điều chỉnh, điều chuyển vốn ra sao?

Đặc biệt, sau giám sát, các kiến nghị cần được theo dõi, đôn đốc và đánh giá kết quả thực hiện. Báo cáo của UBND tỉnh cho biết các kiến nghị sau giám sát của HĐND tỉnh năm 2025 về kế hoạch vốn đầu tư công đã được triển khai và báo cáo Thường trực HĐND tỉnh. Đây là cơ sở để tiếp tục giám sát việc thực hiện, bảo đảm các kiến nghị không dừng lại ở văn bản mà tạo chuyển biến trong thực tế.

Chủ động từ kế hoạch trung hạn

Cùng với nhiệm vụ giải ngân năm 2026, Vĩnh Long đang xây dựng phương án kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 với tổng nhu cầu nguồn vốn rất lớn. Theo định hướng, tỉnh ưu tiên các công trình cấp thiết về giao thông, thủy lợi; các dự án phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, thích ứng với biến đổi khí hậu, phát triển đô thị; hoàn thiện cơ sở vật chất y tế, giáo dục, văn hóa; thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia và các dự án ODA.

Việc xây dựng kế hoạch trung hạn vì vậy cần gắn chặt với khả năng thực hiện. Những dự án chưa đủ điều kiện về quy hoạch, đất đai, thủ tục đầu tư hoặc năng lực triển khai cần được rà soát kỹ trước khi bố trí vốn. Làm tốt công tác chuẩn bị đầu tư sẽ giúp hạn chế tình trạng “có vốn nhưng chưa có mặt bằng”, “có kế hoạch nhưng chưa đủ thủ tục”, qua đó tạo điều kiện để nguồn vốn được giải ngân ngay từ đầu kỳ kế hoạch.

Để đồng vốn thực sự trở thành động lực phát triển

Từ nay đến cuối năm, nhiệm vụ đặt ra đối với Vĩnh Long là rất lớn. Tỉnh đang yêu cầu các sở, ngành, địa phương và chủ đầu tư tiếp tục coi giải ngân vốn đầu tư công là nhiệm vụ trọng tâm; tập trung giải phóng mặt bằng, tháo gỡ thủ tục, bảo đảm nguồn vật liệu, đôn đốc nhà thầu và rà soát, điều chỉnh kế hoạch vốn sát với khả năng thực hiện.

Quan trọng hơn, cần khắc phục tình trạng trì hoãn, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm; nâng cao vai trò của người đứng đầu và tăng cường kiểm tra, đôn đốc, giám sát trong từng khâu của dự án.

Đầu tư công không chỉ được đo bằng tỷ lệ giải ngân, mà cuối cùng phải được thể hiện bằng những công trình hoàn thành đúng tiến độ, đưa vào khai thác hiệu quả, góp phần cải thiện hạ tầng, nâng cao chất lượng đời sống người dân và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội.

Với nguồn lực đầu tư công lớn trong năm 2026 và giai đoạn 2026-2030, yêu cầu đặt ra là phải gỡ đúng điểm nghẽn, rõ trách nhiệm, sát tiến độ và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Trong đó, sự quyết liệt của UBND tỉnh, trách nhiệm của các chủ đầu tư và vai trò giám sát, chất vấn, kiến nghị của HĐND tỉnh sẽ góp phần quan trọng đưa nguồn lực đầu tư công sớm đi vào thực tiễn, tạo thêm động lực cho Vĩnh Long phát triển.

Mạnh Thắng