Đoàn khảo sát làm việc với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch
Diện mạo hệ thống di sản
Tính đến tháng 9/2026, tỉnh Vĩnh Long sở hữu hệ thống di sản văn hóa, lịch sử phong phú với 215 di tích được xếp hạng (trong đó có 02 di tích cấp quốc gia đặc biệt, 45 di tích cấp quốc gia, 168 di tích cấp tỉnh) cùng 649 di tích nằm trong danh mục kiểm kê. Bên cạnh đó, toàn tỉnh có 08 Khu lưu niệm, Đền thờ mang ý nghĩa lịch sử, giáo dục truyền thống sâu sắc, tiêu biểu như: Khu lưu niệm đồng chí Phạm Hùng, Khu lưu niệm Thủ tướng Chính phủ Võ Văn Kiệt, Khu lưu niệm Giáo sư, viện sĩ Trần Đại Nghĩa, Khu lưu niệm Nữ tướng Nguyễn Thị Định...
Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc bảo tồn di sản, trong giai đoạn 06 tháng cuối năm 2025 và năm 2026, tỉnh đã cấp tổng nguồn kinh phí lên đến hơn 38,1 tỷ đồng (riêng năm 2026 là hơn 21,7 tỷ đồng) từ nguồn sự nghiệp văn hóa để phục vụ công tác sửa chữa, cải tạo, mua sắm vật tư, chi trả nhân công và tổ chức các hoạt động kỷ niệm, lễ hội lịch sử. Ngoài ra, thực hiện Nghị quyết số 23/2025/NQ-HĐND của HĐND tỉnh, nguồn kinh phí hỗ trợ thêm 100 triệu đồng/khu tưởng niệm/năm cho ngân sách cấp xã cũng đã triển khai cho 55 di tích, khu lưu niệm thuộc 33 xã, phường trên địa bàn, góp phần tạo sự chủ động cho cơ sở.
Đoàn khảo sát thắp hương tại Khu lưu niệm Nữ tướng Nguyễn Thị Định.
Những nút thắt cần tháo gỡ
Bên cạnh những kết quả đạt được, qua khảo sát thực tế tại các điểm di tích và làm việc với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Ban Văn hóa - Xã hội HĐND tỉnh đã chỉ ra một số tồn tại, hạn chế cần sớm được khắc phục: Quy chế quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa dù đã được ngành chức năng hoàn thiện dự thảo nhưng chưa được ký ban hành chính thức, dẫn đến sự lúng túng, thiếu chủ động của một số đơn vị, địa phương trong việc đề xuất kinh phí. Công tác phối hợp lập dự toán giữa Ban Quản lý Di tích tỉnh và các Tổ di tích có lúc chưa chặt chẽ, chưa sát thực tế. Một số nơi chưa nắm chắc nguồn kinh phí hỗ trợ, dẫn đến hiệu quả sử dụng chưa cao; quy định hướng dẫn chi tiêu đặc thù (lễ vật, tiếp khách...) tại các lễ hội còn thiếu định mức cụ thể. Đội ngũ viên chức thuyết minh tại các di tích còn quá mỏng (có trường hợp 1 viên chức phải kiêm nhiệm 2-3 điểm); chế độ chính sách đặc thù và cơ hội học tập kinh nghiệm chưa nhiều. Đặc biệt, một số hạng mục tại các di tích lớn đã bắt đầu xuống cấp, hư hỏng (như cầu Thê Húc tại Khu lưu niệm Thủ tướng Võ Văn Kiệt; nhà sàn tại Đền thờ Bác Hồ; Nhà bia kỷ niệm thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên của tỉnh Vĩnh Long,...) cần được khẩn trương duy tu, tôn tạo nhằm đảm bảo mỹ quan và an toàn cho du khách.
Giải pháp đồng bộ để phát huy giá trị di sản
Để kịp thời khắc phục các hạn chế nêu trên, Ban Văn hóa - Xã hội HĐND tỉnh đã kiến nghị các giải pháp trọng tâm, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của các cấp, các ngành:
Đối với UBND tỉnh: Sớm xem xét ban hành Quy chế quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh; ban hành quy định quản lý thu - chi tài chính cho công tác tổ chức lễ hội và tiền công đức theo đúng quy định pháp luật. Chỉ đạo các sở, ngành xây dựng phương án tổng thể để ưu tiên sửa chữa, trùng tu các hạng mục mang tính cấp thiết, có nguy cơ mất an toàn cao.
Đẩy mạnh số hóa di sản: Quyết liệt chỉ đạo ngành văn hóa phối hợp triển khai số hóa các di tích theo tinh thần Nghị quyết số 14-NQ/TU của Tỉnh ủy, hướng tới mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành số hóa 100% di tích cấp quốc gia, quốc gia đặc biệt và 70% di tích cấp tỉnh.
Quan tâm chế độ cho nguồn nhân lực: Xem xét, bổ sung biên chế viên chức thuyết minh, xây dựng các chính sách hỗ trợ đặc thù (về trang phục, chi phí đi lại, tập huấn nghiệp vụ) để nâng cao chất lượng phục vụ khách tham quan.
Nâng cao trách nhiệm các cơ quan chuyên môn: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Sở Tài chính hướng dẫn, kiểm tra chặt chẽ việc lập, sử dụng dự toán kinh phí năm 2027 bảo đảm đúng quy định, sát nhu cầu thực tế và phát huy tối đa hiệu quả nguồn ngân sách nhà nước.
Nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn kinh phí và kiện toàn bộ máy nhân sự tại các di tích, khu lưu niệm là nhiệm vụ then chốt để gìn giữ, phát huy các giá trị di sản văn hóa, góp phần giáo dục truyền thống và phát triển du lịch bền vững trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long.
Thảo Trang