Quang cảnh kỳ họp thường lệ cuối năm 2025 – HĐND tỉnh Vĩnh Long khóa X
Giám sát của HĐND - bảo đảm ngân sách vận hành đúng định hướng
Năm 2025, việc triển khai các chính sách, pháp luật của Trung ương và Nghị quyết của HĐND tỉnh về thu, chi ngân sách được UBND tỉnh tổ chức thực hiện tương đối đầy đủ, kịp thời. Theo Báo cáo số 569/BC-UBND ngày 21/11/2025 của UBND tỉnh, ước thực hiện cả năm cho thấy tổng thu ngân sách nhà nước đạt 104,60% dự toán; tổng chi ngân sách địa phương đạt 106,84% dự toán HĐND tỉnh giao. Kết quả này phản ánh nỗ lực trong điều hành ngân sách của các cấp chính quyền, đồng thời cho thấy vai trò định hướng, quyết định và giám sát của HĐND tỉnh ngay từ khâu ban hành nghị quyết dự toán và phân bổ ngân sách.
Thông qua việc quyết định dự toán, theo dõi quá trình tổ chức thực hiện và xem xét điều chỉnh ngân sách trong năm, HĐND tỉnh đã góp phần bảo đảm nguồn lực tài chính được ưu tiên cho các nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách như: an sinh xã hội, tinh giản biên chế, sắp xếp tổ chức bộ máy trong bối cảnh sáp nhập tỉnh và chuyển đổi mô hình chính quyền hai cấp.
Giám sát ngân sách gắn với minh bạch tài chính công
Minh bạch là yêu cầu xuyên suốt trong quản lý ngân sách nhà nước. Vai trò giám sát của HĐND góp phần thúc đẩy công khai, minh bạch thông tin ngân sách. Thông qua các kỳ họp, hoạt động chất vấn, giám sát chuyên đề và tiếp xúc cử tri, HĐND yêu cầu các cơ quan hành chính giải trình rõ ràng về việc lập, phân bổ và sử dụng ngân sách.
Việc công khai ngân sách không chỉ giúp đại biểu HĐND thực hiện tốt chức năng giám sát, mà còn tạo điều kiện để Nhân dân tham gia giám sát xã hội, qua đó nâng cao trách nhiệm của các cơ quan sử dụng ngân sách. Khi ngân sách được “đặt dưới ánh sáng”, niềm tin của Nhân dân đối với chính quyền địa phương được củng cố, đồng thời hình thành văn hóa quản lý tài chính công minh bạch, liêm chính.
Thực tiễn thu ngân sách năm 2025 cho thấy, mặc dù có 13/19 khoản thu đạt và vượt dự toán, song mức tăng chủ yếu đến từ các khoản thu chưa bền vững. Bên cạnh đó, vẫn còn 06/19 chỉ tiêu thu không đạt dự toán, trong đó thu tiền thuê đất chỉ đạt 67,21%. Những con số này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao vai trò giám sát của HĐND trong phân tích cơ cấu nguồn thu, đánh giá tính bền vững của ngân sách.
Thông qua thẩm tra, chất vấn và giám sát chuyên đề, HĐND có trách nhiệm yêu cầu các cơ quan chuyên môn giải trình rõ nguyên nhân tăng, giảm từng khoản thu; làm rõ tác động của các chính sách miễn, giảm thuế của Trung ương; đồng thời kiến nghị các giải pháp nuôi dưỡng nguồn thu lâu dài. Đây chính là biểu hiện cụ thể của minh bạch ngân sách, khi các con số không chỉ được báo cáo mà còn được phân tích, mổ xẻ và giải trình công khai trước cơ quan dân cử và Nhân dân.
Giám sát của Ban Kinh tế - Ngân sách tình hình thực hiện Nghị quyết HĐND tỉnh về thu - chi ngân sách năm 2025
Giám sát của HĐND trong giữ vững kỷ cương, kỷ luật tài chính
Giám sát ngân sách của HĐND là công cụ quan trọng để thiết lập và giữ vững kỷ cương, kỷ luật tài chính. Thông qua việc xem xét báo cáo, tổ chức giám sát tại cơ sở, HĐND kịp thời phát hiện các vi phạm như chi sai mục đích, vượt dự toán, nợ đọng xây dựng cơ bản hoặc chậm quyết toán ngân sách.
Dù tổng chi vượt dự toán, song chi đầu tư phát triển chỉ đạt 96,3%; nhiều dự án giải ngân chậm, kéo dài thời gian thực hiện. Đáng chú ý, toàn tỉnh còn 289 dự án chưa được phê duyệt quyết toán, trong đó có một số dự án đã hoàn thành nhưng chưa gửi hồ sơ thẩm tra. Những tồn tại này cho thấy rõ những “điểm nghẽn” trong quản lý đầu tư công và sử dụng vốn ngân sách.
Trong bối cảnh đó, giám sát của HĐND không thể dừng lại ở việc “nghe báo cáo”, mà cần đi sâu đánh giá trách nhiệm của từng chủ đầu tư, từng cấp, từng ngành. Các kiến nghị giám sát, đặc biệt là của Ban Kinh tế - Ngân sách được theo dõi và đôn đốc thực hiện nghiêm túc, góp phần chấn chỉnh kỷ cương tài chính, hạn chế tình trạng chậm giải ngân, chậm quyết toán và nợ đọng xây dựng cơ bản kéo dài.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát của HĐND còn chậm, một số khoản thu hồi tài chính chưa được xử lý dứt điểm. Điều này đặt ra yêu cầu phải nâng cao hiệu lực giám sát, gắn trách nhiệm người đứng đầu và tăng cường hậu giám sát – yếu tố then chốt để bảo đảm kỷ cương ngân sách.
Thực quyền của HĐND thể hiện qua chất lượng giám sát ngân sách
Theo quy định của pháp luật, HĐND có thẩm quyền quyết định dự toán, phân bổ ngân sách địa phương và phê chuẩn quyết toán ngân sách hằng năm; đồng thời giám sát toàn bộ quá trình quản lý, sử dụng ngân sách. Hoạt động giám sát không chỉ dừng ở việc xem xét các con số thu - chi, mà còn đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật, hiệu quả sử dụng nguồn lực công và tác động thực tế của ngân sách đối với đời sống Nhân dân.
Thực quyền của HĐND không chỉ nằm ở thẩm quyền được luật định, mà còn thể hiện ở chất lượng và hiệu quả thực tế của hoạt động giám sát. Thực tiễn ngân sách năm 2025 cho thấy, những tồn tại kéo dài như xử lý kiến nghị của Kiểm toán Nhà nước, Thanh tra; xử lý số dư tạm ứng; hoàn trả vốn đầu tư xây dựng cơ bản… chỉ có thể được giải quyết căn cơ khi HĐND thực sự phát huy vai trò thực quyền.
Điều này đòi hỏi đại biểu HĐND phải không ngừng nâng cao năng lực chuyên môn về tài chính - ngân sách, tăng cường kỹ năng phân tích số liệu và đánh giá chính sách; đồng thời đổi mới phương thức giám sát theo hướng trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào những lĩnh vực Nhân dân quan tâm và những vấn đề nổi cộm trong quản lý ngân sách.
Giám sát ngân sách nhà nước là một trong những nội dung quan trọng nhất thể hiện vai trò, vị thế và hiệu lực của Hội đồng nhân dân. Thông qua giám sát ngân sách, HĐND góp phần bảo đảm minh bạch trong quản lý tài chính công, giữ vững kỷ cương ngân sách và khẳng định thực quyền của cơ quan dân cử. Trong bối cảnh yêu cầu đổi mới quản trị quốc gia và địa phương ngày càng cao, việc nâng cao chất lượng giám sát ngân sách của HĐND không chỉ là nhiệm vụ pháp lý, mà còn là yêu cầu thực tiễn nhằm đáp ứng niềm tin và kỳ vọng của Nhân dân.
MẠNH THẮNG